|
2009 rok. Był i odszedł, jak stary ścienny kalendarz. Spośród zeszłorocznych wydarzeń kulturalnych odnotuję jedno, bo mała forma felietonu wymaga ode mnie, żebym się streszczał i pisał jasno.
Kiedy dowiedziałem się, że Akademia Szwedzka nagrodziła 56-letnię Hertę Müller Nagrodą Literacką Nobla za łączenie intensywności poezji i szczerość prozy oraz przedstawianie świata wykorzenionych, wpadłem w zakłopotanie, bo nie czytałem jej książek.
Rumuńska Niemka 7 grudnia 2009 roku wygłosiła w Sztokholmie wzruszającą mowę noblowską, którą opublikowała następnego dnia tylko Gazeta Wyborcza (2009, nr 287). Leitmotivem było zdanie pod wersalikiem: CZY MASZ CHUSTECZKĘ. Za pomocą chusteczki opowiedziała swoje życiopisanie. I zrobiła to w sposób wzruszający i subtelny. Do szacownego grona mówiła: CZY MASZ CHUSTECZKĘ, codziennie pytała mama przy furtce, zanim wyszłam na ulicę. Nie miałam. I ponieważ jej nie miałam, wracałam po nią do pokoju. Nigdy jej nie miałam, ponieważ codziennie czekałam na to pytanie. Chusteczka była dowodem, że mama czuwa nade mną każdego ranka. W późniejszych godzinach i zdarzeniach dnia byłam zdana na siebie. Pytanie: CZY MASZ CHUSTECZKĘ było ukrytą czułością. (...)
Nie sposób streścić tego, co powiedziała Autorka „Sercątka”. Są w tej mowie przepiękne rzeczy, choć dotyczące czasu grozy, wojny, totalitaryzmu, wykorzenienia. W wielkim uproszczeniu mogę napisać, że jest to interpunkcja losu tych, którzy na skutek różnych politycznych łobuzów, byli poniżani, poniewierani i skrzywdzeni. Nie ma w tych słowach chęci odwetu i taniego pocieszania i przebaczenia, którym tak żyjący szastają, choć nikt ich do tego nie upoważnił. Autorka książki „Człowiek jest tylko bażantem na tym świecie” wie, że wszyscy, co są na górze, lubią się. Ofiary mogą liczyć tylko na siebie. Albo na kamienie. Rzadko rusza sumienie katom. Od Wielkiego Dzwonu zdarzają się przemiany Szawła w Pawła. Król kłania się i zabija.
Herta Müller jest 12. kobietą z literackim Noblem. Jest 1. osobą, która wygłosiła przejmujący wykład noblowski o najciemniejszych stronach ludzkiego losu. „O Syzyfie i Ikarze”. Między wierszami można przeczytać, że świat ma brudne ręce, tylko łzy są czyste. Przesłanie spointowała w taki oto sposób: Chciałabym wszystkim, którym do dzisiaj w dyktaturach codziennie odbiera się godność, móc powiedzieć jedno jedyne zdanie – choćby tylko zdanie ze słowem „chusteczka”. Choćby tylko zadać im pytanie: CZY MACIE CHUSTECZKĘ.
Czy to możliwe, że pytanie o chusteczkę nigdy nie odnosiło się do chusteczki, lecz do palącej samotności człowieka.
Kiedy odkładałem wydrukowaną mowę do papierowej teczki z adnotacją Majstersztyki, sprawdziłem, czy mam w kieszeni chusteczkę, co ma cztery rogi.
Wyjąłem chusteczkę i rąbkiem wytarłem policzki.
Oto, co ze mną zrobiła historia chusteczki przemoczonej suchymi łzami Herty Müller.
Zainteresowanych odsyłam do tekstu: Herta Müller, „Każde słowo zna diabelski krąg”, Przełożyła Katarzyna Leszczyńska ©The Nobel Foudation 2009, Gazeta Wyborcza z 8 grudnia 2009 roku, s. 14-15 Nie piszę, że polecam lekturę, bo to byłoby za łatwe i chyba nie na miejscu.
Postscriptum
W czwartek, tj. 21 stycznia 2010 roku, Program II Polskiego Radia (104, 9 MHz), w cyklu Czwartki poetyckie (od godz. 21:30 do 22:00), będzie emitował audycję na temat pana profesora dr hab. n. med. Andrzeja Seyfrieda (27 VII 1922 - 5 I 2009), w której wykorzystano moje nieudolne teksty. Audycję pt. „Czy tylko zdrowi są szczęśliwi” - opracował Wacław Tkaczuk. Informuję o tym, bo być może ktoś będzie miał czas, żeby przykleić ucho do radioodbiornika, i zaciągnąć się falą radiowego eteru. Czesław Mirosław Szcepaniak
|
